Πέντε μέρες γιορτής και παράδοσης
Γιατί ένα ξωκλήσι το οποίο κανονικά γιορτάζει στις 5 Φεβρουαρίου πραγματοποιεί το πανηγύρι του στην καρδιά του Αυγούστου; Και γιατί αυτό διαρκεί σχεδόν μία εβδομάδα; Έτσι συμβαίνει στην Αγία Αγάθη, ένα ξωκλήσι 2 χλμ. από το Αιτωλικό, στους πρόποδες του Αράκυνθου, το οποίο χτίστηκε τα πρώτα χρόνια μετά την Επανάσταση.
Πρόκειται για ένα από τα πιο ζωντανά και αγαπητά πανηγύρια του Μεσολογγίου και είναι ενταγμένο από το 2020 στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Αν και υπάρχουν αρκετές απόψεις για την προέλευσή του, επικρατέστερη φαίνεται εκείνη που το συνδέει με τη συνέλευση των οπλαρχηγών της Βορειοδυτικής Ελλάδας. Τη συγκάλεσε ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος στις 23 Αυγούστου 1824, στο μοναστήρι της Ψηλής Παναγιάς, ψηλότερα στο βουνό, και είχε στόχο το μόνιασμα πολιτικών και στρατιωτικών. Η συνάντηση είχε αίσιο τέλος και κατέληξε σε κοινή πορεία προς το Αιτωλικό και γιορτή.
Τη θέση των οπλαρχηγών έχουν σήμερα οι αρματωμένοι πανηγυριστές, έφιπποι και μη, οι οποίοι χωρίζονται σε παρέες, όπως οι παλιοί νταϊφάδες των κλεφτών, με αρχηγό τον καπετάνιο. Κάθε παρέα έχει απαραιτήτως τους μουσικούς της, οργανοπαίκτες με ζουρνάδες, νταούλια και πίπιζες, οι οποίοι είναι επίσης οργανωμένοι σε ζυγιές.
Οι προετοιμασίες ξεκινούν από τον Δεκαπενταύγουστο με τους πανηγυριστές να ετοιμάζουν τις φορεσιές τους και τις προμήθειες σε φαγητό και ποτό, γλεντώντας ασταμάτητα γύρω από το ξωκλήσι. Αυτά τα ολονύχτια γλέντια, άλλωστε, κάνουν το πανηγύρι να ξεχωρίζει. Προσκυνήματα και επιμνημόσυνες δεήσεις δεν λείπουν ασφαλώς από το τελετουργικό. Κορυφαίες στιγμές, όμως, αποτελούν οι μπαντονάδες (περατζάδες με τα όργανα), η συγκέντρωση των μελών της κάθε παρέας από σπίτι σε σπίτι στις 21 Αυγούστου, οπότε όλοι οι κάτοικοι του Αιτωλικού κερνούν στα κεφαλόσκαλα, η υποδοχή των αρματωμένων από το χωριό Σταμνά στις 22 Αυγούστου, οι οποίοι καταφτάνουν σε εντυπωσιακό σχηματισμό φάλαγγας, και η παρέλαση των αρματωμένων, στις 23 Αυγούστου, την οποία ακολουθεί χορός στην κεντρική πλατεία.
Πρόκειται για ένα από τα πιο ζωντανά και αγαπητά πανηγύρια του Μεσολογγίου και είναι ενταγμένο από το 2020 στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Αν και υπάρχουν αρκετές απόψεις για την προέλευσή του, επικρατέστερη φαίνεται εκείνη που το συνδέει με τη συνέλευση των οπλαρχηγών της Βορειοδυτικής Ελλάδας. Τη συγκάλεσε ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος στις 23 Αυγούστου 1824, στο μοναστήρι της Ψηλής Παναγιάς, ψηλότερα στο βουνό, και είχε στόχο το μόνιασμα πολιτικών και στρατιωτικών. Η συνάντηση είχε αίσιο τέλος και κατέληξε σε κοινή πορεία προς το Αιτωλικό και γιορτή.
Τη θέση των οπλαρχηγών έχουν σήμερα οι αρματωμένοι πανηγυριστές, έφιπποι και μη, οι οποίοι χωρίζονται σε παρέες, όπως οι παλιοί νταϊφάδες των κλεφτών, με αρχηγό τον καπετάνιο. Κάθε παρέα έχει απαραιτήτως τους μουσικούς της, οργανοπαίκτες με ζουρνάδες, νταούλια και πίπιζες, οι οποίοι είναι επίσης οργανωμένοι σε ζυγιές.
Οι προετοιμασίες ξεκινούν από τον Δεκαπενταύγουστο με τους πανηγυριστές να ετοιμάζουν τις φορεσιές τους και τις προμήθειες σε φαγητό και ποτό, γλεντώντας ασταμάτητα γύρω από το ξωκλήσι. Αυτά τα ολονύχτια γλέντια, άλλωστε, κάνουν το πανηγύρι να ξεχωρίζει. Προσκυνήματα και επιμνημόσυνες δεήσεις δεν λείπουν ασφαλώς από το τελετουργικό. Κορυφαίες στιγμές, όμως, αποτελούν οι μπαντονάδες (περατζάδες με τα όργανα), η συγκέντρωση των μελών της κάθε παρέας από σπίτι σε σπίτι στις 21 Αυγούστου, οπότε όλοι οι κάτοικοι του Αιτωλικού κερνούν στα κεφαλόσκαλα, η υποδοχή των αρματωμένων από το χωριό Σταμνά στις 22 Αυγούστου, οι οποίοι καταφτάνουν σε εντυπωσιακό σχηματισμό φάλαγγας, και η παρέλαση των αρματωμένων, στις 23 Αυγούστου, την οποία ακολουθεί χορός στην κεντρική πλατεία.
