Μια θρησκευτική γιορτή με ρίζες που χάνονται στον χρόνο
Κάθε χρόνο στις 20 Νοεμβρίου, παραμονή των Εισοδίων της Θεοτόκου, η Ελευσίνα αναβιώνει ένα από τα αρχαιότερα τελετουργικά της: τη γιορτή της Παναγίας Μεσοσπορίτισσας, που είναι γνωστή και ως «Παναγίτσα στ’ Αρχαία». Το έθιμο έχει ρίζες που φτάνουν μέχρι τα Ελευσίνια Μυστήρια και τελείται μέσα στον αρχαιολογικό χώρο, στον μικρό μεταβυζαντινό ναό της Παναγίας, που έχει χτιστεί στο σημείο όπου βρισκόταν το ιερό της Δήμητρας. Όταν η γη ηρεμήσει μετά τη σπορά, οι κάτοικοι συγκεντρώνονται για να την ευχαριστήσουν και να ευλογήσουν τη νέα σοδειά.
Η τελετή ξεκινά με τον εσπερινό και την ευλογία των προσφορών – άρτων, λαδιού και κρασιού, δηλαδή των ίδιων τροφών που συνόδευαν τα αρχαία δρώμενα της Δήμητρας. Οι πιστοί φέρνουν μαζί τους χαρτιά με τα ονόματα των οικογενειών τους, που μνημονεύονται στη δέηση «υπέρ ευφορίας των καρπών της γης». Στο τέλος, οι άρτοι μοιράζονται σε όλους, σε μια πράξη κοινού δείπνου και ενότητας, όπως άλλοτε στα αρχαία μυστήρια.
Από το 2014, χάρη στην πρωτοβουλία του Λαογραφικού Συλλόγου Ελευσίνας «Αδράχτι», αναβιώνει και η παρασκευή του πολυσποριού. Είναι μια ιεροπρεπής τροφή από βρασμένα δημητριακά και όσπρια, πετιμέζι, ρόδι και σταφίδες, που συμβολίζει την ευφορία και τη συνέχεια της ζωής, και μοιράζεται στον κόσμο μετά τον εσπερινό.
Η γιορτή της Παναγίας Μεσοσπορίτισσας έχει ενταχθεί στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO. Πέρα από θρησκευτική τελετή, είναι μια συνάντηση ανάμεσα στο ανθρώπινο και το θεϊκό, στο αρχαίο και το σύγχρονο. Για τους Ελευσίνιους, είναι μια σιωπηλή υπενθύμιση πως η γη –ακόμη και μέσα στη βιομηχανική της μεταμόρφωση– εξακολουθεί να τρέφει, να θυμάται και να ενώνει.
Η τελετή ξεκινά με τον εσπερινό και την ευλογία των προσφορών – άρτων, λαδιού και κρασιού, δηλαδή των ίδιων τροφών που συνόδευαν τα αρχαία δρώμενα της Δήμητρας. Οι πιστοί φέρνουν μαζί τους χαρτιά με τα ονόματα των οικογενειών τους, που μνημονεύονται στη δέηση «υπέρ ευφορίας των καρπών της γης». Στο τέλος, οι άρτοι μοιράζονται σε όλους, σε μια πράξη κοινού δείπνου και ενότητας, όπως άλλοτε στα αρχαία μυστήρια.
Από το 2014, χάρη στην πρωτοβουλία του Λαογραφικού Συλλόγου Ελευσίνας «Αδράχτι», αναβιώνει και η παρασκευή του πολυσποριού. Είναι μια ιεροπρεπής τροφή από βρασμένα δημητριακά και όσπρια, πετιμέζι, ρόδι και σταφίδες, που συμβολίζει την ευφορία και τη συνέχεια της ζωής, και μοιράζεται στον κόσμο μετά τον εσπερινό.
Η γιορτή της Παναγίας Μεσοσπορίτισσας έχει ενταχθεί στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO. Πέρα από θρησκευτική τελετή, είναι μια συνάντηση ανάμεσα στο ανθρώπινο και το θεϊκό, στο αρχαίο και το σύγχρονο. Για τους Ελευσίνιους, είναι μια σιωπηλή υπενθύμιση πως η γη –ακόμη και μέσα στη βιομηχανική της μεταμόρφωση– εξακολουθεί να τρέφει, να θυμάται και να ενώνει.
