In order to bring you the best possible user experience, this site uses Javascript. If you are seeing this message, it is likely that the Javascript option in your browser is disabled. For optimal viewing of this site, please ensure that Javascript is enabled for your browser.

Αστικές απόκριες

ο Βασιλιάς Καρνάβαλος στις πόλεις μας


Οι απόκριες δεν είναι μόνο το αρχέγονο και το διονυσιακό της υπαίθρου. Εκτός από τους ‘κουδουνάτους’, τους ‘γέρους’, τους ‘γενίτσαρους’ και τις ‘μπούλες’, υπάρχουν και τα πιο ‘αστικά’ δρώμενα που σχετίζονται με αυτές. Και όταν λέμε ‘αστικά’, δεν εννοούμε τόσο εκείνα που γίνονται σε μεγάλες πόλεις, αλλά κυρίως αυτά που έχουν έναν πιο σύγχρονο (λιγότερο παραδοσιακό) χαρακτήρα, και που είναι και πιο ‘δυτικότροπα’.




Γιατί βέβαια, όσο ενδιαφέροντα και αν είναι κάποια αποκριάτικα δρώμενα που γίνονται σε μεγάλες ελληνικές πόλεις, δε μπορούν να χαρακτηριστούν ως αστικά. Ειδικά όσα πραγματοποιούνται σε πόλεις που βρίσκονται σε περιοχές με αγροτικό χαρακτήρα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι αυτά της Θήβας ή των Ιωαννίνων. Στην πρώτη περίπτωση, έχουμε τον “βλάχικο γάμο” που λήγει κάθε Καθαρή Δευτέρα, με τα αρραβωνιάσματα του ζευγαριού, την παράδοση των προικιών, το ξύρισμα του γαμπρού και το στόλισμα της νύφης. Είναι ένα έθιμο που έχει τις ρίζες του στις αρχές του 19ου αιώνα όταν, μετά την απελευθέρωση των ορεινών περιοχών, οι Βλάχοι, εγκατέλειψαν την άγονη γη τους για να βρουν γόνιμο έδαφος νοτιότερα. Στα Γιάννενα επίσης, έχουμε τις Τζαμάλες, τις τεράστιες φωτιές γύρω από τις οποίες οι κάτοικοι της πόλης μεθούν, χορεύουν, τρώνε πίτες και φασολάδα.

Από την άλλη, υπάρχουν διάφορα παραδοσιακά έθιμα της αποκριάς που με τον καιρό πέρασαν και στις ‘αστικές’ αποκριάτικες συνήθειες. Κλασσικό παράδειγμα είναι το Γαϊτανάκι. Αυτό συνεχίζεται ως παραδοσιακό έθιμο σε πολλές αγροτικές περιοχές και χωριά (όπως στην Καλλιπεύκη Θεσσαλίας), πέρασε στη συνέχεια σε διάφορα ημι-αστικά ή αστικά κέντρα (Λιβαδειά, Καλαμάτα, Ρόδο), αλλά έγινε ιδιαίτερα δημοφιλές και σε κατεξοχήν αστικά κέντρα του 20ου αιώνα, όπως η Αθήνα.

Σιγά-σιγά λοιπόν, πολλές αστικές περιοχές ενσωμάτωσαν παραδοσιακά στοιχεία στους αποκριάτικους εορτασμούς τους. Ένα παράδειγμα από αυτήν την άποψη είναι και η Ξάνθη, η οποία συνδυάζει το παλιό με το καινούριο. Στην πόλη επιβιώνει το παλιό έθιμο ‘το κάψιμο του Τζάρου’ και ως τη δεκαετία του 1950 οι αποκριάτικες εκδηλώσεις της πόλης είχαν αποκλειστικά παραδοσιακό χαρακτήρα. Σήμερα το Ξανθιώτικο Καρναβάλι έχει πιο σύγχρονο χαρακτήρα, διοργανώνεται από 34 αυτόνομους συλλόγους.




Λόγω των ιστορικών τους καταβολών, και όπως είναι φυσικό, περιοχές όπως είναι τα Επτάνησα υιοθέτησαν αυτά τα είδη αποκριάτικου εορτασμού πιο γρήγορα από άλλα μέρη της Ελλάδας. Εδώ τα πράγματα ξεκίνησαν πολύ νωρίς με τις λεγόμενες ‘Ομιλίες’. Αυτές ήταν σύντομες λαϊκές θεατρικές παραστάσεις που γίνονταν στη διάρκεια του καρναβαλιού. Ξεκίνησαν πριν από το 18ο αιώνα, είχαν επιρροές από το βενετσιάνικο καρναβάλι, βασίζονταν σε γραπτά κείμενα και διασκευές λαϊκών αναγνωσμάτων, στα οποία συμπεριλαμβάνονταν και έργα του κρητικού θεάτρου. Με την εξέλιξη του χρόνου, τα αποκριάτικα δρώμενα στα νησιά του Ιονίου απέκτησαν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Στη Ζάκυνθο ένας ντελάλης γυρίζει το νησί και διαλαλεί το πρόγραμμα του καρναβαλιού. Σε όλη τη διάρκεια της Αποκριάς διοργανώνονται χοροί, παρελάσεις και άλλες εκδηλώσεις. Το πρόγραμμα κλείνει με την ‘Κηδεία της Μάσκας’. Πρόκειται για μια παρωδία κηδείας στην οποία τη θέση του νεκρού παίρνει ο Καρνάβαλος, ενώ ακολουθούν οι θλιμμένοι συγγενείς. Στην Κέρκυρα τώρα, από τα χρόνια της Ενετοκρατίας ακόμα, υπήρχε μια μεγάλη αποκριάτικη παράδοση. Ένας Βενετσιάνος αξιωματικός αναλάμβανε την ψυχαγωγία και έφερνε στο νησί μπαλέτα και όπερες για να διοργανώσει το καρναβάλι που σήμαινε και τη λήξη της θητείας του. Και εδώ ο ντελάλης περνά με σαλπιγκτές και τυμπανιστές τους δρόμους της πόλης για να αναγγείλει τον ερχομό του Σιόρ Καρνάβαλου. Η μεγάλη πομπή, με άρματα, φιλαρμονικές και μασκαρεμένες συντροφιές, κατευθύνεται στην Κάτω Πλατεία για το γλέντι, ενώ την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς η παρέλαση του Σιόρ Καρνάβαλου θα τερματίσει με το κάψιμό του.

Ίσως η εγγύτητα της περιοχής με την Ιταλία, να συνετέλεσε στην πρώιμη υιοθέτηση δυτικότροπων αποκριάτικων εθίμων και στο Γαλαξίδι. Ο αστικός χαρακτήρας της περιοχής και η ναυτική της παράδοση βοήθησαν στην υιοθέτηση δυτικών συνηθειών. Εικάζεται για παράδειγμα, ότι τα περίφημα ‘αλευρομουτζουρώματα’ αντέγραψαν λαϊκές γιορτές της Σικελίας. Γνωρίζουμε από τον Άγγλο περιηγητή Dodwell, που επισκέφτηκε το Γαλαξίδι τις μέρες της Αποκριάς του 1801 , ότι αυτοί οι αποκριάτικοι εορτασμοί μετρούν ήδη πάνω από δύο αιώνες ζωής!

Μπορεί τελικά να μην είναι τυχαίο το γεγονός ότι τα δυτικότροπα καρναβάλια καθιερώθηκαν σε αστικές περιοχές που βίωσαν την Ενετοκρατία. Ακόμα και αν ξεκίνησαν αρκετά αργότερα από αυτήν, όπως έγινε στο Ρέθυμνο, φαίνεται πως οι ρίζες της ενετικής κατάκτησης παρέμειναν βαθιές. Στο Ρέθυμνο ειδικά, οι καρναβαλικές εκδηλώσεις χρονολογούνται από το 1914 και περιλαμβάνουν κανταδόρους με κιθάρες, μαντολίνα, παλιές μελωδίες, μασκαράδες που περνάνε από τους δρόμους της πόλης με τους ρυθμούς της φιλαρμονικής, ενώ οι καρναβαλικές εκδηλώσεις κορυφώνονται με τη μεγάλη παρέλαση στην παραλιακή λεωφόρο.


Όταν μιλάμε βέβαια για ‘αστικές απόκριες’, δεν μπορεί να λείπει η πιο αστικοποιημένη περιοχή της χώρας, κατά την σύγχρονη ιστορία της. Η Αττική γιορτάζει τις απόκριες με τον δικό της τρόπο. Το καρναβάλι του Μοσχάτου χρονολογείται μόλις από το 1987 αλλά έχει καταφέρει να γίνει πολύ δημοφιλές και να φιλοξενεί αντιπροσωπείες καρναβαλιστών από άλλες περιοχές της Ελλάδας, αλλά και από τον υπόλοιπο κόσμο! Φυσικά, το παραδοσιακό κέντρο των αποκριάτικων εορτασμών της Αθήνας, είναι η Πλάκα. Η παλιά αθηναϊκή συνοικία βρίσκεται κάθε χρόνο στο επίκεντρο των εορταστικών εκδηλώσεων.


Για το μεγαλύτερο ξεφάντωμα της αποκριάς, ψηφίζουμε «Πατρινό Καρναβάλι για πάντα». Είναι από τα πιο παλιά ‘αστικά καρναβάλια’, αφού μετράει 180 χρόνια ιστορίας. Λέγεται ότι ξεκίνησε από τον αποκριάτικο χορό που δόθηκε το 1829 στην οικία του εμπόρου Μωρέττη. Η επιρροή των γαλλικών στρατευμάτων που στάθμευσαν στην πόλη μετά την απελευθέρωση και φυσικά η γεωγραφική της θέση κοντά στην Ιταλία με την μεγάλη καρναβαλική παράδοση προσέδωσαν από την αρχή στο καρναβάλι της Πάτρας ένα πιο δυτικότροπο χαρακτήρα σε σχέση με όλα τα υπόλοιπα. Εδώ και 36 χρόνια θεσμός στο Καρναβάλι της Πάτρας έχει γίνει ο ετήσιος χορός μεταμφιεσμένων της Κινηματογραφικής Λέσχης Πάτρας.

explore Greece by region

Γρήγορη αναζήτηση »
 
Η ιστοσελίδα visitgreece.gr του ΕΟΤ είναι η επίσημη ιστοσελίδα προβολής του ελληνικού τουρισμού, με πολλές πληροφορίες για τουριστικούς προορισμούς της Ελλάδας, όπως πόλεις, παραλίες, καθώς και δραστηριότητες, εκδηλώσεις και πολλά πολλά άλλα!

Το περιεχόμενο αυτών των σελίδων αποτελεί πvευματική ιδιοκτησία του ΕΟΤ και απαγορεύεται η αναδημοσίευση μέρους ή του συνόλου του με οποιοδήποτε τρόπο.
Για πληροφορίες info@visitgreece.gr. All Rights Reserved. GNTO © 2018.